Klofningsatkvæði í alþingiskosningum 1900–1903

Útdráttur

Alþingiskosningar á árunum 1900–1903 fór fram í einmennings- og tvímenningskjördæmum sem sýslur landsins mynduðu, ýmist heilar eða tvískiptar, auk þess sem Reykjavík var sérstakt kjördæmi. Um aldamótin 1900 höfðu myndast tveir stjórnmálaflokkar á Alþingi, Heimastjórnarflokkur og Valtýingar, og einkenndust alþingiskosningar á þessum tíma af baráttu flokkanna, sem myndaðir voru á forsendum andstæðra sjónarmiða til breytinga á stjórnarskránni frá 1874 og stöðu Íslands innan danska konungsríksins. Alþingiskosningar á landshöfðingjatímanum (1874–1903) hafa til þessa lítið verið rannsakaðar sem slíkar. Því er lítið vitað um orsakir kjörhegðunar kjósenda og áhrif á hana, hvort stjórnarskrármálið eða önnur mikilvæg landsmál réðu þar mestu eða hvort staðbundin hagsmuna- og deilumál eða persónulegar vinsældir einstakra frambjóðenda réðu úrslitum. Í þessari grein er fjallað um klofningsatkvæði í alþingiskosningum á árunum 1900, 1902 og 1903 í sex af níu tvímenningskjördæmum og er hvert kjördæmi skoðað sérstaklega. Klofningsatkvæði (e. split vote eða split ticket) er hugtak sem notað er yfir það þegar kjósandi, sem hefur yfir tveimur eða fleiri atkvæðum að ráða við kosningar, skiptir atkvæðum sínum á milli frambjóðenda tveggja eða fleiri stjórnmálaflokka.