Ríki, þjóð og tunga: Um íslenska málstefnu, markmið hennar og gildismat

Útdráttur

Tilgangur greinarinnar er að greina þau markmið og það gildismat sem liggur að baki íslenskri málstefnu. Í þeim tilgangi er málstefnan bæði greind sögulega og frá sjónarhóli stjórnmálaheimspeki, einkum rökræðum um tengsl ríkisvalds og menningar og spurningum um réttláta eða normatíva málstefnu. Markmið greinarinnar er að setja íslenska málstefnu í nýtt samhengi og greina hana frá öðrum sjónarhóli en gert hefur verið til þessa. Hefðbundin íslensk málstefna byggist annars vegar á verndun tungunnar og hins vegar á að aðlaga málið breyttum tímum til að tryggja notagildi þess. Þessi stefna er grundvölluð á hreintungustefnu og menningarlegri þjóðernishyggju og iðulega notuð til að verja sjálfstætt þjóðríki. Nýrri málstefna leggur áherslu á íslensku á öllum sviðum samfélagsins og að tryggja umdæmi hennar í samkeppni við önnur tungumál. Þessar nýju áherslur eru til komnar vegna þess hve enska hefur aukist að vægi í íslensku samfélagi og á alþjóðavettvangi. Málstefnu má verja á grundvelli samskipta (þ.e. annarra markmiða en tungumálsins sjálfs) eða sjálfsmyndar (einstaklings og/eða þjóðar), en á Íslandi hefur vægi tungunnar sem gildis í sjálfu sér og hluta af menningararfi þjóðarinnar og heimsins vegið þungt til að rökstyðja málstefnuna. Í íslenskri málstefnu er innbyggð togstreita á milli sjónarmiða sem leggja áherslu á frjálsræði og fjölbreytni og þeirra sem leggja áherslu á nauðsynlega vernd tungunnar til að viðhalda íslensku málsamfélagi.