Breyting á lífeyriskerfi opinberra starfsmanna úr skilgreindum réttindum í skilgreind iðgjöld

Útdráttur

Árin 2016 og 2017 voru gerðar róttækar breytingar á lífeyriskerfi opinberra starfsmanna á Íslandi með því að skipta úr skilgreindum réttindum (SR) yfir í skilgreind iðgjöld (SI). Breytingarnar voru m.a. sagðar æskilegar til að samræma lífeyriskjör opinberra starfsmanna og annarra launþega. Þær voru umdeildar og þvingaðar fram með lagabreytingu, þrátt fyrir mótmæli verkalýðsfélaga og án samþykkis sjóðfélaga. Í greininni er rýnt í forsendur og áhrif þessara breytinga, með sérstakri áherslu á tryggingafræðilega útreikninga vegna A deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, LSR. Í hinu eldra SR kerfi var ríkið ábyrgðaraðili og tryggði sjóðfélögum ákveðin réttindi óháð efnahagslegri og lýðfræðilegri þróun. Í SI kerfi ber sjóðfélaginn sjálfur áhættuna af slíkum þáttum. Þrátt fyrir loforð um að réttindi yrðu jafnverðmæt fyrir og eftir breytinguna hafa sjóðfélagar orðið fyrir töluverðri skerðingu réttinda vegna breytingarinnar. Fyrir liggur að tryggingafræðilegar forsendur voru rangar og fjárframlög ríkisins vegna breytinganna nægðu ekki til að halda lífeyrisréttindum óbreyttum. Einnig er fjallað um alþjóðleg viðmið í sambærilegum breytingum, þar sem talið er rétt að launþegum sé gefið val um að halda fyrra kerfi eða skipta yfir í nýtt. Niðurstaðan er að breytingin hafi verið gölluð, bæði hugmyndafræðin sem beitt var og framkvæmdin og að sjóðfélagar hafi orðið fyrir verulegu fjárhagslegu tjóni fyrir vikið sem ríkið kann að þurfa að bæta þeim.