Sjálfbær landbúnaðarframleiðsla á Íslandi – Innantóm eða áhrifarík stefna?

Útdráttur

Í greininni er fjallað um sjálfbærni, stefnumótun og stjórnsýslu á sviði landbúnaðarframleiðslu á Íslandi. Stefnur um bæði sjálfbæra landnotkun og matvælaframleiðslu hafa lengi verið við lýði en hægt gengur að framfylgja þeim enda sjálfbærnihugtakið flókið og pólitískt, og notkun þess á reiki. Það er engu að síður mikilvægt þar sem það snýst um jöfnuð og ábyrga nýtingu hins náttúrulega umhverfis til framtíðar. Hér er leitað skýringa á því hvað geti valdið hægagangi við innleiðingu á stefnum um sjálfbæra landnotkun og matvælaframleiðslu, og hvort nýta megi skipulag til að ná betri árangri? Niðurstöður viðtala við einstaklinga úr fjórum hópum hagaðila bentu til samræmingarvanda í stjórnsýslu, takmarkaðs hæfis og getu stofnana, tregðu, skorts á hvötum til breytinga og áhrifa hagsmunaaðila sem vilja viðhalda ríkjandi kerfi. Í greininni er bent á nauðsyn þess að samræma stefnur um landnotkun og matvælaframleiðslu auk þess að styrkja þurfi skipulagsvaldhafa til að takast á við þetta viðfangsefni. Helstu tillögur um úrbætur eru þessar:

• Hugtökin „sjálfbær landbúnaður“ og „sjálfbær matvælaframleiðsla“ verði skilgreind með tilliti til íslenskra aðstæðna;
• Hæfi og geta hlutaðeigandi stofnana verði styrkt;
• Skipulagsáætlanir verði nýttar markvissar til að samþætta stefnu um landnotkun og matvælaframleiðslu, og þær samræmdar hagrænum áætlunum;
• Eftirfylgni og eftirlit með áætlunum verði bætt;
• Valdatengsl í landbúnaðarframleiðslukerfinu verði kortlögð til að auðvelda sanngjarna dreifingu á gæðum og völdum.